top of page

Έγινε το Hilton παρελθόν;

Writer: Κωνσταντίνα Μαρκόγλου
Κωνσταντίνα Μαρκόγλου
May 27
4 min read

Θα έρθει μια γενιά που θα γνωρίζει αυτό το κτήριο ως Conrad Athens ή, απλώς, ως The Ilisian. Το ποια ονομασία θα επικρατήσει μένει να φανεί. Το αίσθημα, ωστόσο, παραμένει παράξενο για όσους το έμαθαν ως Hilton. 


Σύγχρονη άποψη του κτηρίου. Πηγή: Προσωπικό αρχείο, Απρίλιος 2026.
Σύγχρονη άποψη του κτηρίου. Πηγή: Προσωπικό αρχείο, Απρίλιος 2026.

Ο δημόσιος χώρος έχει τη δύναμη να ταυτίζεται με τις μνήμες μας. Οι συνοικίες, τα σπίτια, οι δρόμοι και τα κτήρια λειτουργούν ως σταθερά σημεία αναφοράς μέσα στην καθημερινότητα των ανθρώπων. Προσφέρουν μια αίσθηση συνέχειας ακόμη και σε περιόδους κοινωνικών, πολιτικών ή οικονομικών μεταβολών. Όπως θα έλεγε εδώ ο Γάλλος κοινωνιολόγος Maurice Halbwachs, η σχετική σταθερότητα των κτηρίων καλλιεργεί στους κατοίκους την αίσθηση συνέχειας, την πεποίθηση ότι κάτι ουσιαστικό από τον κόσμο που γνώρισαν εξακολουθεί να επιβιώνει (βλ. The Collective Memory, 1950: 4, 2).


Στη δική μας περίπτωση, καθώς περπατάμε στη Βασιλίσσης Σοφίας, δεν έχουν αλλάξει πολλά για τις μνήμες της γενιάς μας. Παραμένει ο Δρομέας, οι πολυκατοικίες των Κώστα Κιτσίκη και Ανδρέα Κριεζή, καθώς και η στάση του 221 από την πλευρά της Β. Αλεξάνδρου, η οποία ορίζει τη διαδρομή προς την Πανεπιστημιούπολη. Νεότερη προσθήκη αποτελεί η επέκταση της Εθνικής Πινακοθήκης με το νέο της καφέ «Ιλισσός». Αβίαστα, λοιπόν, μεταβαίνουμε σε μια νέα ταυτότητα, αυτή του Conrad Athens The Ilisian, δηλαδή του κτηρίου που για δεκαετίες στέγαζε το Hilton Athens.


Άποψη του ποταμού Ιλισσού και του ναού του Ολυμπίου Διός. Πηγή: DODWELL, Edward. Views in Greece, from Drawings by Edward Dodwell Esq. F.S.A &c., Λονδίνο, Rodwell and Martin, 1819.
Άποψη του ποταμού Ιλισσού και του ναού του Ολυμπίου Διός. Πηγή: DODWELL, Edward. Views in Greece, from Drawings by Edward Dodwell Esq. F.S.A &c., Λονδίνο, Rodwell and Martin, 1819.

Με το άκουσμα της νέας ονομασίας γεννιέται σχεδόν αυτόματα η ανάγκη να επαναπροσδιορίσει κανείς τη γεωγραφική και ιστορική ταυτότητα της περιοχής. Το όνομα μοιάζει να λειτουργεί ως υπενθύμιση ενός παλαιότερου τοπίου που δεν μας είναι πλέον ορατό. Όχι επειδή χάθηκε, αλλά επειδή η πολεοδομική εξέλιξη της πόλης το έκρυψε από το βλέμμα μας. Ο λόγος, φυσικά, για τον πλέον καλυμμένο Ιλισό, τον ποταμό που άλλοτε χαρακτήριζε το τοπίο της περιοχής. Η μνήμη αυτή επιβιώνει ακόμη στο γειτονικό Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, όπου διατηρείται η αρχική επιγραφή του κτηρίου ως Villa Ilissia.


Από τον 19ο αιώνα μεταβαίνουμε νοητά στον Φεβρουάριο του 1959, όταν κατατίθεται ο θεμέλιος λίθος του νέου ξενοδοχείου της Αθήνας. Ήταν μια περίοδος κατά την οποία η πρωτεύουσα επιχειρούσε να επαναπροσδιορίσει τη θέση της στον μεταπολεμικό κόσμο, αναζητώντας μια νέα εικόνα εκσυγχρονισμού, εξωστρέφειας και ανάπτυξης. Λίγα χρόνια αργότερα, στις 20 Απριλίου 1963, το ξενοδοχείο εγκαινιάστηκε επισήμως, σηματοδοτώντας μια νέα εποχή τόσο για την αθηναϊκή αρχιτεκτονική όσο και για την τουριστική ταυτότητα της χώρας.


Η πισίνα του ξενοδοχείου (1963) © Facebook/ Hilton Athens
Η πισίνα του ξενοδοχείου (1963) © Facebook/ Hilton Athens

Όπως διαβάζουμε στο περιοδικό Αρχιτεκτονική της εποχής, επρόκειτο για:


«Ένα ξενοδοχείο με 960 κλίνες, αίθουσες χορού, εστιατόρια, καταστήματα ειδών ελληνικής χειροτεχνίας, κομμωτήρια, καπνοπωλεία, γκαράζ 100 αυτοκινήτων, κολυμβητική δεξαμενή και νυχτερινό κέντρο στην ταράτσα του.» 


Το κτήριο σχεδιάστηκε από τους αρχιτέκτονες Προκόπη Βασιλειάδη, Εμμανουήλ Βουρέκα και Σπύρο Στάικο, υπό την εποπτεία του αρχιτεκτονικού τμήματος της Hilton International. Πρόκειται για ένα κτήριο που συνδυάζει μοντέρνα και κλασικά στοιχεία σε μια ογκώδη κατασκευή σε ένα αρκετά περίπλοκο οικόπεδο. Σε αυτή την επιτυχημένη εφαρμογή συνέβαλε η ευφυής επιλογή των αρχιτεκτόνων, οι οποίοι απέδωσαν κοίλη μορφή στον κεντρικό όγκο, μετριάζοντας την ακαμψία του και διευκολύνοντας την ένταξη του στο σχήμα του οικοπέδου (βλ. Μαρία Δανιηλ, 2023: 72 και Φεσσά-Εμμανουήλ, 2021).


Το Hilton Αθηνών υπό κατασκευή,© Ιστορικό Αρχείο Hilton Αθηνών Αρχείο Κ. Μεγαλοκονόμου, © Φωτογραφικά Αρχεία Μουσείου Μπενάκη.
Το Hilton Αθηνών υπό κατασκευή,© Ιστορικό Αρχείο Hilton Αθηνών Αρχείο Κ. Μεγαλοκονόμου, © Φωτογραφικά Αρχεία Μουσείου Μπενάκη.

Για αρκετούς, το Hilton έμοιαζε με ένα αριστούργημα του ελληνικού μοντερνισμού. Ένα κτήριο που συμβόλιζε τη μετάβαση της Αθήνας στη σύγχρονη εποχή. Για άλλους πάλι, το μέγεθος και η έντονη παρουσία του στο αστικό τοπίο θεωρήθηκαν ξένα ως προς την κλίμακα και τον χαρακτήρα του σε μια ιστορική πόλη σαν την Αθήνα. Για ένα διάστημα αποτέλεσε το ψηλότερο κτήριο της πόλης, τροφοδοτώντας συγκρίσεις ακόμη και με την Ακρόπολη. 


Σύγχρονη άποψη από το εσωτερικό του Conrad Athens The Ilisian. Πηγή: Προσωπικό αρχείο, Απρίλιος 2026. 
Σύγχρονη άποψη από το εσωτερικό του Conrad Athens The Ilisian. Πηγή: Προσωπικό αρχείο, Απρίλιος 2026. 

Ήταν με βεβαιότητα το πρώτο μεγάλης κλίμακας κτήριο της  μεταπολεμικής Αθήνας, για το οποίο ο αρχιτέκτονας Δημήτρης Φιλιππίδης συμπεραίνει πως «λειτούργησε σαν σύμβολο με πολλαπλές έννοιες: πρότυπο ξένων τουριστικών επενδύσεων στην Ελλάδα, μορφολογικό πρότυπο για μνημειώδη αρχιτεκτονική, πρότυπο θεσμικών παρεκκλίσεων» (Νεοελληνική αρχιτεκτονική, 1984: 276). Δεν θα πρέπει φυσικά να ξεχνάμε πως την ίδια περίοδο είχε ξεκινήσει και η άνθιση των Ξενία του ΕΟΤ, που θα σήμαινε μια νέα εποχή για την αρχιτεκτονική των ξενοδοχειακών μονάδων της χώρας. 


Σε πρόσφατη ανάρτηση του διδάκτορα της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ, Χρήστου Κρητικού, ήρθε ξανά στο φως ένα ξεχασμένο ποίημα του Νικόλαου Καλαμάρη (με το ψευδώνυμο Ν. Κάλας) που αποτυπώνει και στο δικό μας παράδειγμα τη διαρκή διαπραγμάτευση ανάμεσα στη νεωτερικότητα και το ιστορικό παρελθόν. Ξεχωρίζω τους δυο παρακάτω στίχους:


«Είπεν ο Φιξ στην Καλλιρρόη: “Εγώ είμαι ο Ιλισσός”είπεν ο Χίλτον στον Παρθενώνα: “Εγώ είμαι η Ακρόπολη”»


Αναπόφευκτα, ένα κείμενο για το Hilton στο The Dandy Blog δεν θα μπορούσε να ολοκληρωθεί χωρίς αναφορά στο έργο του ζωγράφου Γιάννη Μόραλη, το οποίο εξακολουθεί να βρίσκεται στην πρόσοψη του κτηρίου, λειτουργώντας ως τεκμήριο της εποχής του. Η συμβολή του Μόραλη στην αισθητική των δημόσιων κτηρίων είναι άλλωστε γνωστή. Η συνεργασία του με το Hilton Αθηνών, ήδη από το 1959, δεν αποτέλεσε απλώς μια διακοσμητική παρέμβαση, αλλά έναν διεπιστημονικό διάλογο ανάμεσα στην τέχνη, την αρχιτεκτονική και τη δημόσια ιστορία.


Ο Γιάννης Μόραλης και η Λένα Τραυλού επιβλέπουν τις εγχάρακτες πλάκες της πρόσοψης (1959-62). Πηγή: Επετειακό τεύχος «Hilton», 2013. 
Ο Γιάννης Μόραλης και η Λένα Τραυλού επιβλέπουν τις εγχάρακτες πλάκες της πρόσοψης (1959-62). Πηγή: Επετειακό τεύχος «Hilton», 2013. 

Η ανάθεση για τη μελέτη των εξωτερικών τοίχων της βορειοδυτικής και της νοτιοανατολικής πλευράς του ξενοδοχείου πραγματοποιήθηκε το 1959 και η αρχική ιδέα προέβλεπε τη δημιουργία ενός κεραμικού έργου μνημειακών διαστάσεων. Ωστόσο, η πολυχρωμία που θα προέκυπτε από το συγκεκριμένο υλικό οδήγησε τελικά στην επιλογή του υποκίτρινου γιαννιώτικου μαρμάρου, με λιτές γραμμές γραμμικού σχεδίου. Τρία χρόνια αργότερα, ο καλλιτέχνης είχε δημιουργήσει τις χαρακτηριστικές ανάγλυφες συνθέσεις με παραστάσεις από την αρχαιοελληνική μυθολογία, όπως τη θεά Αθηνά με περικεφαλαία, ένα αέτωμα που πιθανώς ανήκει στον Παρθενώνα, δύο κανηφόρους σε κίνηση προς τον βωμό ( ; ), τρεις αυλητρίδες, έναν ηνίοχο πάνω σε άρμα και μια τριήρης. Ως προς το τελευταίο σύμβολο, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης επισκόπησης της τουριστικής ταυτότητας της εποχής, η τριήρης εντοπίζεται και σε αφίσα του ΕΟΤ του 1963, από το Λιθογραφείο Α. Μαλικούτης / Κ. Κοντογόνης, υπό την επιμέλεια του Ν. Κατζουράκη.


Σήμερα, καθώς το Hilton περνά σε μια νέα εποχή και αποκτά μια νέα ταυτότητα ως Conrad Athens The Ilisian, ορισμένα στοιχεία παραμένουν σταθερά. Όχι μόνο το μάρμαρο, οι όψεις ή οι χαράξεις του Μόραλη, αλλά και αρκετές αισθητικές αναφορές στο εσωτερικό του. 


Σκέψη, αντί κατακλείδας: Οι πόλεις δεν αλλάζουν μόνο όταν χτίζονται νέα κτήρια, αλλά και όταν ανακατασκευάζονται τα ήδη υπάρχοντα. Και ίσως αυτός να είναι τελικά ο λόγος που εξακολουθούμε να το αποκαλούμε, σχεδόν αυθόρμητα, Χίλτον.

Comments


 

© 2026 by The Dandy

 

bottom of page