Peggy Guggenheim: Η συλλέκτρια που επηρέασε μια ολόκληρη εποχή

Σε πολλούς πιθανότατα το όνομα της Peggy Guggenheim να είναι παντελώς άγνωστο. Στον κόσμο της τέχνης όμως, είναι ένα από τα πιο επιδραστικά που υπήρξαν ποτέ.

H Peggy Guggenheim στη Βενετία το 1969

Η Marguerite Guggenheim, γνωστή σε όλη της τη ζωή ως Peggy, γεννήθηκε στις 26 Αυγούστου του 1898, στη Νέα Υόρκη, σε μια πλούσια εβραϊκή οικογένεια. Οι Guggenheim αποτελούσαν εξέχοντα μέλη της νεοϋορκέζικης ελίτ και ο προορισμός της μικρής Peggy ήταν να παντρευτεί κάποιον της ίδιας κοινωνικής τάξης και καταγωγής, να μεγαλώσει πολλά παιδιά και να ασχοληθεί με αγαθοεργίες. Ο πατέρας της ήταν το πέμπτο από τα επτά παιδιά του Meyer Guggenheim, ενώ η μητέρα της καταγόταν από τραπεζική οικογένεια της Νέας Υόρκης. Ήταν έφηβη όταν μια τραγωδία έπληξε την οικογένειά της.

Το βράδυ της 14ης Απριλίου του 1912 στον βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό, τέσσερις ημέρες μετά την έναρξη του παρθενικού ταξιδιού του από το Σαουθάμπτον με προορισμό τη Νέα Υόρκη, ένα  υπερωκεάνιο με 2.224 επιβάτες προσέκρουσε σε ένα παγόβουνο. Ο πατέρας της Peggy ήταν ένας από τους επιβάτες του Τιτανικού! Το τραγικό αυτό γεγονός άλλαξε μια για πάντα τη ζωή της. Ούσα κληρονόμος του εκατομμυριούχου πατέρας της είχε την ευκαιρία να ανεξαρτητοποιηθεί και να χειραφετηθεί σε αρκετά νεαρή ηλικία.

Το 1920, δραπέτευσε από τη Νέα Υόρκη και πήγε στο Παρίσι. Η περίεργη ιδιοσυγκρασία της και η αίσθηση της περιπέτειας την οδήγησαν στην πόλη του φωτός. Εκεί, η Peggy γοητεύτηκε από τον μποέμ τρόπο ζωής και την αστική κοινωνία. Καλλιτέχνες από όλη την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες έφταναν στο Παρίσι σαν να τους τραβούσε κάποιος μαγνήτης. Μην έχοντας ιδιαίτερες σπουδές, μιας και είχε τελειώσει μόνο το κολλέγιο, ξεκίνησε να συναναστρέφεται συγγραφείς και καλλιτέχνες, μέλη της avant-garde του Παρισιού.

Είχε όμως κάτι που δεν διδάσκεται. Ένα σπάνιο ταλέντο να ξεχωρίζει τους πολλά υποσχόμενους καλλιτέχνες και μια μεγάλη επιθυμία για την τέχνη. Σύντομα συνδέθηκε με τους Παριζιάνους πρωτοποριακούς καλλιτέχνες, ποιητές και συγγραφείς, που όλοι ξεχώριζαν για τον δημιουργικό και αντισυμβατικό τρόπο ζωής τους.

H Peggy Guggenheim στη Βενετία τη δεκαετία του '60

Ανάμεσά τους γνώρισε και τον πρώτο της σύζυγο, τον εκκεντρικό συγγραφέα και καλλιτέχνη Laurence Vail, που την μύησε στην τέχνη και την σύστησε στην καλή κοινωνία του Παρισιού και σε καλλιτέχνες, όπως ο Man Ray, που πόζαρε για τον φακό του, ο Constantin Brâncuși και ο Marcel Duchamp, που έγινε δια βίου φίλος και μέντοράς της.

Παντρεύτηκαν το 1922. Η Peggy ήταν τότε 23 ετών. Επέλεξε τον Laurence Vail, για να “ξεφορτωθεί την παρθενιά της”, όπως είχε δηλώσει κυνικά η ίδια και απέκτησε μαζί του δύο παιδιά, τον Sinbad και την Pegeen. Ο γάμος τους σημαδεύτηκε με έντονες συγκρούσεις μέχρι τον χωρισμό τους το 1928. Οι προσωπικές της σχέσεις ήταν  δύσκολες, χαρακτηρισμένες από απιστία και συζύγους που τη μείωναν, επειδή ένιωθαν ότι απειλούνταν από την εξάρτησή τους στον πλούτο της. Η Peggy υπήρξε επίσης κακή μητέρα, παραμελώντας τα παιδιά της.

Ένας από τους αμέτρητους εραστές που είχε στη διάρκεια του γάμου της, ήταν ο συγγραφέας John Holmes. Ήταν αυτός που την οδήγησε στο να εγκαταλείψει τον άνδρα και τα παιδιά της και να τον ακολουθήσει. Η θυελλώδης σχέση της με τον Holmes, έχει τραγικό τέλος το 1934, όταν εκείνος πέθανε κατά τη διάρκεια μιας επέμβασης ρουτίνας.

Η Peggy άρχισε να ψάχνει κάτι για να ασχοληθεί. Ακολούθησε την πρόταση ενός φίλου της ν’ ανοίξει γκαλερί στο Λονδίνο. Έτσι, το 1938 άνοιξε τις πόρτες της στο κέντρο του Λονδίνου η Guggenheim Jeune. Στην πρώτη της έκθεση παρουσίασε έργα του Jean Cocteau σε επιμέλεια Marcel Duchamp, σημειώνοντας μεγάλη επιτυχία. Οργάνωσε την πρώτη ατομική έκθεση του Wassily Kandinsky στη Βρετανία, ενώ πραγματοποίησε ομαδικές εκθέσεις γλυπτικής και κολλάζ των μεγαλύτερων καλλιτεχνών της εποχής, όπως ο Henry Moore, ο Alexander Calder, ο Hans Arp, ο Pablo Picasso, ο Georges Braque, ο Constantin Brâncuși κ.ά.

Παράλληλα άρχισε να αγοράζει τουλάχιστον ένα έργο τέχνης από κάθε έκθεση, χτίζοντας σιγά σιγά τη δική της συλλογή. Το πρώτο έργο που αγόρασε ήταν το «Shell and Head» του Hans Arp. Ακολούθησαν έργα των Pablo Picasso, Max Ernst, Juan Miró, Rene Magritte, Man Ray, Salvador Dalí και Paul Klee ακολουθώντας το αλάνθαστο κριτήριό της για τις επιλογές της. Ανάμεσα στα ανεκτίμητα έργα της συλλογής της βρίσκονται και τα πρώτα έργα του Lucien Freud.

Με αρκετούς καλλιτέχνες συνδέθηκε και ερωτικά, όπως για παράδειγμα με τον Yves Tanguy, η σύζυγος του οποίου προσπάθησε να της πετάξει στο πρόσωπο ένα ψάρι κατά τη διάρκεια ενός δείπνου, όταν πληροφορήθηκε τη σχέση τους. Παρόλη τη μεγάλη επιτυχία που σημείωσε η γκαλερί της, έχασε αρκετά χρήματα τον πρώτο χρόνο λειτουργίας της κι έτσι σκέφτηκε ότι ένα μουσείο σύγχρονης τέχνης θα ήταν καλύτερη ιδέα.

Άρχισε να συνεργάζεται με τον ιστορικό τέχνης Herbert Read. Έκλεισε την γκαλερί το 1939 και ταξίδεψε στο Παρίσι έχοντας μαζί της μία λίστα με έργα που είχε συντάξει ο Read. Τα έργα αυτά προορίζονταν για την πρώτη έκθεση του μουσείου. Τους πρόλαβε όμως ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος.

Η Peggy δεν φάνηκε ωστόσο να νοιάζεται ιδιαίτερα και συνέχισε ακάθεκτη αγοράζοντας όλους τους προτεινόμενους πίνακες. Την άνοιξη του 1940, οι Ναζί εισέβαλαν στη Γαλλία. Το καθεστώς ήλεγχε την παραγωγή τέχνης, αποσύροντας όλα εκείνα τα έργα που θεωρούσε εκφυλισμένη τέχνη, προκειμένου να τα εκθέσουν στην ομώνυμη έκθεση στο Μόναχο. Σε περίπτωση που θέλετε να μάθετε περισσότερα για την έκθεση εκφυλισμένης τέχνης έχω κάνει ολόκληρο επεισόδιο.

Το 1941, η Peggy αναγκάστηκε να επιστρέψει στη Νέα Υόρκη, μιας και η ζωή της βρισκόταν σε κίνδυνο λόγω της εβραϊκής καταγωγής της. Τα έργα που είχε μαζέψει την ακολούθησαν στον δρόμο της επιστροφής, δηλώνοντάς τα ως οικοσκευή για να καταφέρει να τα σώσει. Είχε προηγηθεί η άρνηση του Λούβρου να τα προστατέψει, θεωρώντας τα άνευ αξίας. Πέρα από έργα τέχνης, έφερε μαζί της στη Νέα Υόρκη κι έναν καλλιτέχνη, τον Max Ernst, τον οποίο λίγο καιρό αργότερα παντρεύτηκε. Μέσα από αυτόν τον γάμο ο Ερνστ διασφάλισε τη διαμονή του και την καριέρα του στην Αμερική.

Alexander Calder, Untitled, 1942

Έχοντας δημιουργήσει έναν σημαντικό πυρήνα από έργα τέχνης κορυφαίων καλλιτεχνών, άνοιξε τον Οκτώβριο του 1942 μία νέα γκαλερί και την ονόμασε «Η τέχνη αυτού του αιώνα». Ήταν χωρισμένη σε ενότητες αφιερωμένες στον σουρεαλισμό, την κινητική, την κυβιστική και την αφηρημένη τέχνη. 

Παράλληλα ο κόσμος της τέχνης άλλαζε ραγδαία, με πολλούς Ευρωπαίους καλλιτέχνες να μεταναστεύουν στην Αμερική, για να ξεφύγουν από τη δύνη του πολέμου και τη ναζιστική κατοχή. Ένα νέο κέντρο θα γεννιόταν στον κόσμο της τέχνης, η Νέα Υόρκη. Η τέχνη δε ζούσε πια στο Παρίσι.

Μέσω του Howard Putzel, έμπιστου συμβούλου της, η Πέγκυ άρχισε να ανακαλύπτει νέους Αμερικανούς καλλιτέχνες. Ένας από αυτούς ήταν ο άσημος τότε Jackson Pollock, του οποίου έγινε αμέσως προστάτης. Του προσέφερε το ποσό των $300 το μήνα για τα έξοδά του και του δάνεισε χρήματα για να αγοράσει ένα σπίτι στο Long Island προκειμένου να ζωγραφίζει μακριά από τους πειρασμούς της Νέας Υόρκης.

Πίσω στην γκαλερί της η Peggy πραγματοποίησε μερικές σημαντικές εκθέσεις, όπως η πρώτη ατομική του Pollock και η πρώτη έκθεση αφιερωμένη αποκλειστικά σε γυναίκες καλλιτέχνιδες. Έκανε επίσης προσωρινές εκθέσεις Ευρωπαίων και Αμερικανών καλλιτεχνών.

Η Peggy αντιπροσώπευε έναν από τους διαύλους μεταξύ του ευρωπαϊκού και του αμερικανικού μοντερνισμού, καθώς και του σουρεαλισμού και του αφηρημένου εξπρεσιονισμού. Ο Ernst έγινε δεκτός ως ένας από τους πιο διάσημους και διακεκριμένους εκπροσώπους του σουρεαλιστικού κινήματος. Ο γάμος του με την Peggy αύξησε το ενδιαφέρον του κοινού για εκείνον. Η γκαλερί της ήταν μία από τις πρώτες διεθνείς γκαλερί στη Νέα Υόρκη που συνδύαζε αμερικανική και ευρωπαϊκή τέχνη. Γρήγορα έγινε ο πιο αντιπροσωπευτικός χώρος για τη σύγχρονη τέχνη και μια πλατφόρμα για τους νέους Αμερικανούς αφηρημένους εξπρεσιονιστές όπως ο Jackson Pollock, ο Mark Rothko, ο Clyfford Still και πολλοί άλλοι.

Το 1946 δημοσίευσε την αυτοβιογραφία της “Out of This Century: Confessions of an Art Addict” που δημιούργησε σκάνδαλο μέσα από τις αποκαλύψεις της για το πλήθος των σεξουαλικών συναντήσεων με συγγραφείς και καλλιτέχνες. Η οικογένειά της απογοητεύτηκε, καθώς οι πλούσιοι θείοι της προσπάθησαν ανεπιτυχώς να αγοράσουν όλα τα αντίτυπα.

Ο γάμος της με τον Ernst έληξε έναν χρόνο αργότερα και η Guggenheim αποφάσισε να επιστρέψει στην Ευρώπη μιας και ποτέ δεν συμφιλιώθηκε με τη ιδέα της εμπορίας έργων τέχνης. Το 1947 έκλεισε τη γκαλερί της κι έφυγε για τη γηραιά ήπειρο. Στον δρόμο, αποφάσισε ότι ήθελε να ζήσει στη Βενετία, στην πόλη των ονείρων της, όπως την αποκαλούσε. Εκεί η Peggy αγόρασε ένα βενετσιάνικο Palazzo του 18ου αιώνα, το Venier Dei Leoni στο Μεγάλο Κανάλι και το μετέτρεψε σε μόνιμη κατοικία της.

Αφίσα για την Biennale της Βενετίας το 1948

Το 1948 την προσκάλεσαν να εκθέσει τη συλλογή της στην Μπιενάλε της Βενετίας στο ελληνικό περίπτερο, αφού η Ελλάδα λόγω του εμφυλίου δεν έστειλε συμμετοχή εκείνη τη χρονιά. Ήταν η πρώτη φορά που έργα των Pollock, Rothko κι άλλων Αμερικανών καλλιτεχνών εμφανίστηκαν στην Ευρώπη. 

Η συλλογή της Peggy Guggenheim μύησε τους Ευρωπαίους στη σχολή ζωγράφων της Νέας Υόρκης που είχαν φτάσει να κυριαρχήσουν στην καλλιτεχνική σκηνή τη δεκαετία του ‘50. Οι προσωπικοί δεσμοί της με καλλιτέχνες συνέχισαν να αυξάνονται μετά την επιστροφή της στην Ευρώπη.

Το σπίτι της σταδιακά μετατράπηκε σε μουσείο και από το 1951 άνοιξε τις πύλες του στο κοινό. Συνολικά, 326 πίνακες και γλυπτά εκτέθηκαν εκεί, κομμάτια μίας από τις πιο αξιοσέβαστες συλλογές στον κόσμο.

Πέθανε στις 23 Δεκεμβρίου του 1979 και οι στάχτες της παραμένουν στο βενετσιάνικο Palazzo που στεγάζει μέχρι σήμερα το μουσείο της.

Η Peggy Guggenheim αφιέρωσε τη ζωή της και την περιουσία της στη συλλογή και την προώθηση των ιδεών της σύγχρονης τέχνης και τελικά τα κατάφερε. Μία από τις μεγαλύτερες συλλογές μοντέρνας τέχνης στον κόσμο, γνωστή ως Συλλογή Peggy Guggenheim, έμελλε να σηματοδοτήσει μια για πάντα την ιστορία της τέχνης.

Μπορείς να μάθεις περισσότερα ακούγοντας το σχετικό επεισόδιο του Yeah Dandy: https://open.spotify.com/episode/4vccvemeW9v6Kpd1OcxeU6?si=8a87a757342949d5